Kapitulli 14: Princesha që sfidoi trashëgimtarët e Aleksandrit
Historia e Kynanës dhe vajzës së saj Adea-Euridika: se si gjakut ilir i Audatës sfidoi gjeneralët e Aleksandrit të Madh dhe mori kurorën e Maqedonisë.
A ju kujtohet princesha që mposhti një mbretëreshë ilire në betejë kur ishte vetëm 14 vjeç?
Ajo ishte Kynana (Cynane), motra nga babai e Aleksandrit të Madh. Dhe, për kureshtje, ajo fitore e hershme rinore nuk ishte aspak gjëja më e jashtëzakonshme e jetës së saj.
Historia e saj fillon kur babai i saj, Filipi II, vendosi të martohej me Audatën, princeshën ilire me të cilën kishte vulosur paqen pasi mposhti Bardylin. Nga kjo martesë lindi Kynana, një vajzë që u rrit mes dy botëve tërësisht opozitare: nga njëra anë, oborri i sofistikuar maqedonas; nga ana tjetër, zakonet luftarake të maleve të Ilirisë.
E ëma e mësoi të kalëronte, të gjuante dhe të luftonte. Për një grua të fisnikërisë ilire, ato aftësi ishin po aq të domosdoshme sa edhe arti i negociatave. Kynana mësoi shkëlqyeshëm. Aq mirë sa, kur ishte ende një adoleshente, vrau në dyluftim trup me trup mbretëreshën ilire Keria.
Siç ndodhte rëndom me familjet mbretërore, Filipi vendosi për fatin e saj martesor. Bashkëshorti i saj u caktua Aminta, një kushëri i Aleksandrit që kishte gjithashtu të drejta mbi fronin. Nuk ishte një martesë me dashuri, por një strategji politike për të mbajtur nën kontroll një rival të mundshëm. Nga ajo martesë lindi një vajzë e quajtur Adea.
Dukej fillimi i një jete të qetë, por në vitin 336 p.e.s. Filipi II u vra. Aleksandri trashëgoi fronin dhe, për të siguruar pushtetin e tij, eliminoi të gjithë rivalët e mundshëm. Mes tyre ishte edhe Aminta.
Pothuajse brenda natës, Kynana mbeti vejushë dhe me një vajzë të vogël në krahë.
Më vonë, Aleksandri u përpoq ta martonte sërish. I zgjedhuri ishte Langari, mbreti i agrianëve që e kishte ndihmuar në fushatën e Pelionit. Por fati ndërhyri sërish: Langari u sëmur papritur dhe vdiq pak përpara dasmës.
Dy martesa të rrënuara kur Kynana ishte vetëm në të mesmet e të njëzetave të saj.
Atëherë ajo vendosi të mos priste më që të tjerët të vendosnin për të. Në vend që të kërkonte një bashkëshort të ri, stërviti vajzën e saj Adean saktësisht ashtu siç e kishte stërvitur Audata: e mësoi të kalëronte, të përdorte armët dhe të udhëhiqte në terren. Nuk po edukonte një zonjë oborri, po edukonte një udhëheqëse.
Sfida kundër gjeneralëve të Aleksandrit
Kaluan vitet. Aleksandri pushtoi Persinë, mbërriti deri në Indi dhe krijoi perandorinë më të madhe të kohës. Por në vitin 323 p.e.s. ai vdiq papritur në Babiloni pa lënë një trashëgimtar të rritur.
Papritur doli pyetja e madhe: kush do ta merrte pushtetin?
Gjeneralët e Aleksandrit shpallën mbret Filipin III Arideun, vëllanë e Aleksandrit që vuante nga një paaftësi intelektuale. Të gjithë e dinin se pushteti i vërtetë do të ishte në duart e atij që do të kontrollonte mbretin.
Për Kynanën, tashmë rreth 34 vjeçe, kjo ishte një mundësi e artë. Nëse arrinte ta martonte Adean me mbretin, e bija do të bëhej mbretëreshë e perandorisë. Pa kërkuar lejen e gjeneralëve, ajo mblodhi një ushtri dhe marshoi drejt Azisë.
Regjenti i perandorisë, Perdika, e kuptoi rrezikun dhe dërgoi vëllanë e tij, gjeneralin Alketas, me një ushtri për ta ndaluar në Sardë.
Ajo që ndodhi atje ishte dramatike. Ushtarët maqedonas të dërguar për t’i prerë rrugën e njohën menjëhirë Kynanën. Ishte e bija e Filipit II, motra e Aleksandrit. Shumë prej tyre hezituan të ngrenë armët kundër saj. Kynana doli përpara dhe nisi një fjalim duke u kujtuar atyre prejardhjen e saj mbretërore. Kur pa se po humbte kontrollin mbi trupat e tij, Alketasi e ekzekutoi atë aty për aty, në mes të fushëbetejës.
Dukej fundi. Në të vërtetë, ishte shkëndija e shpërthimit.
Fitore përtej vdekjes
Vrasja e Kynanës nxiti një revoltë dhe indinjatë masive mes ushtarëve maqedonas. Ekzekutimi i vajzës së Filipit ishte një gabim politik i pafalshëm. Presioni ushtarak u bë aq i jashtëzakonshëm sa regjenti Perdika nuk pati zgjidhje tjetër veçse të dorëzohej dhe të autorizonte martesën.
Adea u martua me mbretin Filip III dhe mori emrin mbretëror Euridika (Eurydice). Kynana, edhe e vdekur, e kishte fituar betejën e saj.
Me bashkëshortin e saj të paaftë për të qeverisur, Euridika mori një rol politik dhe ushtarak gjithnjë e më aktiv. Gjatë një periudhe të shkurtër në vitin 317 p.e.s., ajo ushtroi pushtetin e plotë e efektiv mbi Maqedoninë.
Dekada më parë, grekët i quanin «barbarë» ilirët për shkak të gjuhës së tyre. Tani, mbesa e një princeshe ilire qeveriste zemrën e mbretërisë maqedonase.
Sundimi i saj nuk zgjodhi gjatë. Olimpia, e ëma e Aleksandrit të Madh, u rikthye nga mërgimi për të kërkuar pushtetin në emër të nipit të saj foshnjë. Euridika u kap robëreshë dhe iu dhanë tri opsione për të vdekur: një shpatë, një litar ose një kupë me helm. Fshatare dhe me karakter të hekurt, ajo zgjodhi litarin dhe u var.
Vite më vonë, kur gjenerali Kasandër mori kontrollin, urdhëroi që Filipi III dhe Euridika të varroseshin me nderime të plota mbretërore. Në të njëjtën ceremoni u zhvendosën edhe mbetjet e Kynanës. Nëna dhe e bija përfunduan duke prehur së bashku.
Gjithçka nisi me një martesë politike mes Filipit II dhe princeshës ilire Audata për të vendosur paqen. Vite më vonë, po ai gjak ilir pushtoi, qoftë edhe për një moment të shkurtër, fronin e perandorisë më të madhe të kohës së vet.